Rijgeschiktheid: alcohol, drugs, medicijnen, vermoeidheid, emoties en zicht

Door Mustafa Aybek · maker van Rijtheorie Hub · bronnen: RVV 1990, cbr.nl · laatst bijgewerkt 2026-10-11

Alcohol: 0,5 promille voor ervaren bestuurders, 0,2 voor beginners

• Ervaren: max 0,5 promille (220 µg/l adem)
• Beginner: max 0,2 promille (88 µg/l adem)
• Beginner = eerste 5 jaar na eerste rijbewijs
• Afbraak duurt 1 tot 1,5 uur per glas
• Koffie, douche of eten helpen niet
• Alcohol vertraagt reacties en vernauwt zicht

Let op: uitzonderingen en valkuilen

• De beginnersperiode is niet altijd 5 jaar: was je eerste rijbewijs een AM- (bromfiets) of T-rijbewijs dat je vóór je 18e kreeg, dan geldt de strenge 0,2-limiet 7 jaar vanaf dát rijbewijs. Rijbewijs B via 2toDrive op je 17e zonder eerder AM- of T-rijbewijs: 5 jaar vanaf je B.
• De beginnersregeling telt vanaf je állereerste rijbewijs. Haalde je op je 16e al een bromfietsrijbewijs (AM), dan is een deel van je beginnersperiode mogelijk al verstreken voordat je je autorijbewijs haalt.
• De 0,2-limiet geldt ook op de bromfiets en snorfiets, niet alleen in de auto.
• 'Restalcohol' de volgende ochtend wordt onderschat: na een avond stevig doordrinken kun je om 8 uur 's ochtends nog ruim boven de limiet zitten.
• Voor een beginner zit één biertje of één wijntje je al tegen of over de 0,2-grens; er is praktisch geen veilige marge.
• Fietsers vallen ook onder 0,5 promille, zonder beginnersverlaging (voor de fiets heb je geen rijbewijs nodig); op de fiets naar huis na de kroeg is dus óók strafbaar. Snorfietsers besturen wél een motorrijtuig waarvoor een rijbewijs nodig is: voor beginners geldt daar 0,2.
• Amsterdam-valstrik: de 'ik neem er maar één op het terras'-cultuur en de weekendcontroles bij bruggen, Leidseplein en Rembrandtplein leiden veel beginners in de val.

Drugs en medicijnen achter het stuur

• Wet drugs in verkeer geldt sinds 1 juli 2017
• Grenswaarden zo laag: praktisch nultolerantie
• Check: speekseltest, dan bepalende bloedtest
• THC blijft dagen tot weken aantoonbaar
• Combi drugs/alcohol: alcohollimiet zakt naar 0,2
• Gele driehoek op verpakking = rijgevaarlijk medicijn

Let op: uitzonderingen en valkuilen

• Een recept beschermt je niet: rijd je toch onder invloed van een rijgevaarlijk medicijn en ben je niet in staat behoorlijk te sturen, dan ben je strafbaar.
• THC-valkuil: coffeeshop-toeristen die daarna in een huurauto stappen testen vaak nog positief, ook de volgende dag; blowen en rijden gaan nooit samen.
• De combinatie alcohol + drugs verlaagt de alcohollimiet naar 0,2 promille, dus zelfs 'maar één biertje' wordt dan opeens strafbaar.
• Onschuldig lijkende middelen zoals sterke hooikoortstabletten, slaapmiddelen en oude codeïne-hoestdrank kunnen rijgevaarlijk zijn.
• Lachgas (distikstofmonoxide) is inmiddels verboden; rijden onder invloed van lachgas is strafbaar.
• Bij twijfel over een nieuw medicijn: de eerste dagen niet rijden, want juist bij het instellen op een middel is het effect het grootst.
• Amsterdam-gotcha: rond coffeeshops en na festivals rijden veel bestuurders onbewust nog met drugs in hun bloed; politie kan gericht speekseltests inzetten.

Vermoeidheid en de microslaap

• Microslaap: 1 tot 4 seconden onvrijwillig wegvallen
• Bij 100 km/u rijd je 100+ meter blind
• Signalen: gapen, branderige ogen, uit je rijstrook
• Powernap: koffie, dan 15-20 minuten slapen
• Cafeïne werkt pas na ongeveer 20 minuten
• Pauzeer elke twee uur op lange ritten

Let op: uitzonderingen en valkuilen

• Koffie is geen wondermiddel: het werkt pas na circa 20 minuten en slechts tijdelijk; na de piek word je vaak nog vermoeider.
• Raam open, koud, harde muziek of jezelf in de arm knijpen zijn hardnekkige mythes die microslaap niet voorkomen.
• Extra risicogroepen: ploegendienstwerkers, mensen na een nachtvlucht via Schiphol, en kersverse ouders met slaaptekort.
• Microslaap kan optreden met de ogen open, dus 'ik hield mijn ogen open' is geen bewijs dat je wakker was.
• Slaapapneu is een medische aandoening die je rijgeschiktheid raakt en die je bij het CBR moet melden; onbehandeld verhoogt het het risico enorm.
• Slaapmiddelen van de vorige avond kunnen 's ochtends nog nawerken en vermoeidheid stiekem versterken.

Emoties, stress en road rage

• Boosheid werkt op concentratie zoals alcohol
• Rijd niet na ruzie, slecht nieuws of begrafenis
• Voel je spanning: adem rustig, stop veilig
• Amsterdam: smalle straten, fietsers, trams, taxi's
• Laat je niet provoceren, zoek geen confrontatie
• Ruimte geven is altijd veiliger dan gelijk halen

Let op: uitzonderingen en valkuilen

• Sterke emoties vernauwen je aandacht net als alcohol; onderschat het effect van 'even kwaad' niet.
• Rijden vlak na een uitvaart of net na slecht nieuws is een onderschat risico; laat je zo nodig rijden door iemand anders.
• Een handsfree telefoongesprek dat uitloopt op ruzie leidt evengoed af, ook al houd je je handen aan het stuur.
• Amsterdamse fietsconflicten: reageer niet met claxonneren, 'opdringen' of uitschelden; één wraakactie kan een aanrijding worden.
• Ouders met huilende kinderen of ruziënde passagiers achterin zijn zwaar afgeleid; stop liever even dan door te rijden.
• Ook positieve opwinding (net geslaagd, net iets gewonnen) kan roekeloos rijgedrag geven.

Zicht en oogeisen

• Minimaal 0,5 gezichtsscherpte, eventueel met bril
• Voldoende breed horizontaal gezichtsveld vereist
• Bril/lenzen op rijbewijs = draagplicht tijdens rijden
• Laat je ogen regelmatig testen; zicht verslechtert sluipend
• Let op nachtblindheid en verblinding door laagstaande zon
• Amsterdam: winterzon, natte trambanen en keien verblinden

Let op: uitzonderingen en valkuilen

• Staat er een brilverplichting op je rijbewijs, dan is rijden zónder bril of lenzen een overtreding en kan je verzekeraar bij schade moeilijk doen.
• Rijden met één oog (monoculair zien) kan zijn toegestaan, maar pas na een gewenningsperiode en goedkeuring via het CBR.
• Kleurenblindheid is voor een gewoon rijbewijs meestal geen bezwaar; verkeerslichten herken je aan de vaste volgorde/positie van rood-geel-groen.
• Progressieve oogaandoeningen (glaucoom, staar, diabetische retinopathie) moet je bij verlenging via de Gezondheidsverklaring bij het CBR melden.
• Vanaf 75 jaar geldt een medische keuring bij verlenging van het rijbewijs.
• Net nieuwe, sterkere brilglazen of multifocale glazen kunnen de eerste dagen je dieptezicht verstoren; wees dan extra voorzichtig.
• Amsterdam-gotcha: lage zon boven de grachten en het IJ plus spiegelende natte tramrails geven felle verblinding, juist op kruisingen waar fietsers oversteken.

Straffen, invordering, EMA/alcoholslot en weigeren van de blaastest

• Boetes, rijverbod, taakstraf tot gevangenisstraf
• Invordering ervaren: vanaf ~1,3 promille (570 µg)
• Invordering beginner: al vanaf ~0,8 promille (350 µg)
• CBR kan EMA/LEMA-cursus opleggen (zelf betalen)
• Alcoholslot sinds 2015 geen CBR-maatregel meer
• Weigeren = zwaarste categorie, vervolging plus CBR-maatregel

Let op: uitzonderingen en valkuilen

• Veelgehoord maar verouderd: het alcoholslot wordt sinds 2015 niet meer als CBR-maatregel opgelegd; ga niet uit van oude informatie.
• Weigeren van de blaastest is geen ontsnapping: je wordt bestraft alsof je in de hoogste categorie viel, dus je bent altijd slechter af.
• De indicatieve blaastest langs de weg mag je niet weigeren, en de officiële ademanalyse op het bureau al helemaal niet; je mag niet zomaar zelf 'liever bloed' kiezen.
• Voor beginners liggen alle drempels lager: ze raken hun rijbewijs eerder kwijt en krijgen eerder een CBR-maatregel.
• De EMA/LEMA betaal je zelf (al gauw meer dan duizend euro); rond je de cursus niet af, dan wordt je rijbewijs ongeldig verklaard.
• Recidive telt: twee keer binnen 5 jaar met 1,3 promille of meer (of weigeren) kan je rijbewijs van rechtswege ongeldig maken.
• Buitenlandse toeristen met een EU- of internationaal rijbewijs ontkomen niet: de Nederlandse strafvervolging en boetes gelden gewoon, ook voor een huurauto in Amsterdam.

Oefenen? Maak de gratis vragen over alcohol en rijgeschiktheid, met uitleg bij elk antwoord.